De plaat die me leerde stil te zitten

In Osaka, ergens tussen Amerikamura en de rivier, bevindt zich een luisterbar die het volume precies op het niveau houdt waarop je niet meer nadenkt over wat je vervolgens wilt drinken. Ik vond hem per ongeluk, door een man met een platenhoes een trap af te volgen die ik bijna had gemist. Binnen liet de eigenaar een exemplaar van John Coltrane's *Ascension* op de draaitafel glijden, en ik herkende het label nog voordat ik een noot hoorde. Edition II. Impulse! AS-95. Het exemplaar met het oranje-zwarte label, Van Gelders met de hand gegraveerde initialen in de doodsgroef. Ik was al twee jaar op zoek naar een schoon exemplaar van die persing.

Editie II is om een specifieke reden belangrijk. Toen *Ascension* in 1965 voor het eerst werd uitgebracht, liet Coltrane de originele mastertapes snel terughalen en vervangen door een andere take, de opname die Editie II werd. De meeste exemplaren die je tegenkomt zijn Editie II, zonder dat de koper of verkoper het weet. Om te bevestigen welke jij hebt, kijk je naar de dead wax: persingen van Editie II hebben de stempel **ASOM 95-A** op de A-kant. Van Gelder's met de hand gegraveerde **RVG** staat net daarbinnen, dicht bij het label. Filter op Discogs voor de originele Amerikaanse uitgave van 1966, catalogus AS-95, en lees de dead wax-notities van de verkoper zorgvuldig. Als ze de dead wax niet hebben gefotografeerd, stuur dan een bericht en vraag ernaar. Verkopers die weten wat ze hebben, antwoorden meteen. Verkopers die het niet weten, doen er drie dagen over en sturen je een foto van het label.

Ik vond mijn eigen exemplaar niet in Osaka, maar in een platenzaak in Edinburgh, op een dinsdag in februari, toen het er zo koud was dat ik mijn jas aanhield. Het exemplaar lag onder Jazz, zonder hoes, vervangen door een effen witte kartonnen hoes waar iemand met groene stift *Coltrane / Ascension* op had geschreven. De vinyl was visueel VG, wat in de beoordeling van deze zaak betekende dat het minstens één keer was schoongemaakt en rechtop was opgeslagen. Ik betaalde achttien pond. Waarschijnlijk had ik meer moeten betalen. Thuis liet ik het door een natte reiniging en daarna een droge borstel gaan, waarna de oppervlakteruis bijna verdween. Wat er bij die eerste afspeelbeurt uit de speakers kwam, was niet de geluidsmuur die de reputatie van de plaat suggereert, maar iets aanzienlijk angstaanjagenders: elf muzikanten die elkaar werkelijk beluisterden op volume.

De persing is niet warm op de achteloze manier waarop mensen dat woord gebruiken. Hij is aanwezig. De Van Gelder-snede geeft het koper een gewicht in de lagere middenfrequenties dat latere heruitgaven afvlakken tot helderheid. Archie Shepp's tenorsax, iets links van het midden, heeft op deze persing een fysieke kwaliteit die ik niet heb gehoord bij de Classic Records-heruitgave of bij welke digitale versie ik ook heb geprobeerd. Om dit te vinden, luister naar de ensemblepassages rond de zeven minuten op kant A. Er is een moment waarop de geluidsdichtheid zich kort lijkt te organiseren voordat hij weer oplost. Dat moment klinkt anders, afhankelijk van de ruimte.

In de Osaka-bar klonk het immens. De ruimte was klein, plaats voor maximaal dertig mensen, met kale betonnen muren en een verlaagd plafond dat de eigenaar had bekleed met akoestische panelen die leken te zijn gered uit een studio. De speakers waren vintage Altec Lansings, het soort dat een ruimte met enige weerstand nodig heeft, anders zwelt het geluid te breed uit. In die zaal landde de mid-bas van de Van Gelder-coupé met precies genoeg definitie om te voorkomen dat Elvin Jones' drumstel versmolt met de smeltkroes van het ensemble. Ik bleef aan beide kanten roerloos zitten, wat ik alleen noem omdat ik niet iemand ben die doorgaans stilzit.

Als u deze persing zoekt, is de conditie van de vinyl essentieel. *Ascension* was in 1966 geen aankoop voor de lol en werd niet op feesten gedraaid, waardoor veel overgebleven exemplaren voorzichtig zijn behandeld. De hoes is een ander verhaal. De gatefold op de originele AS-95 heeft dichte, crèmekleurige binnenhoesteksten die slecht vergeeld als de hoes in hitte of licht werd bewaard. Een verkleurd binnenwerk heeft geen invloed op de plaat, maar verlaagt wel de prijs, handig als u met een beperkt budget koopt. Mono-exemplaren van Impulse!-titels uit deze periode bestaan, maar *Ascension* werd alleen in stereo uitgebracht; als iemand u een monopressing aanbiedt, loop dan weg.

De plaat leerde me om aandacht te schenken aan de kamer waarin ik was. Niet in abstracte zin, maar letterlijk: verschillende systemen, verschillende ruimtes, verschillende openbaringen uit dezelfde lak. Dat is wat een specifieke persing doet wat een streamingbestand niet kan. Het is een vast object met een vast geluid, en de variabele is alles eromheen.